Co łączy Hasiora, Biennale w Wenecji i lutnicze skrzypce? Fenomen zakopiańskiego „Kenara”

Od 4 do 10 września w warszawskiej galerii DESA Unicum prezentowana jest wystawa „Artystyczne Pokolenia. 150 lat PLSP im. Antoniego Kenara w Zakopanem”. Ekspozycja pokazuje, że szkoła z Podhala od dawna wykracza poza regionalne ramy i należy do najważniejszych zjawisk w polskiej sztuce ostatnich dekad.

150 lat sztuki i rzemiosła z Podhala

Historia „Kenara” rozpoczęła się w 1876 roku jako Szkoła Snycerska założona przez Towarzystwo Tatrzańskie – pierwsza szkoła zawodowa na Podhalu. Z czasem stała się miejscem, w którym tradycyjne rzemiosło spotkało się z nowoczesnym podejściem do sztuki. Obok snycerstwa, meblarstwa i lutnictwa pojawiły się malarstwo, projektowanie graficzne, tkanina artystyczna i projektowanie ubioru. Przełomowym momentem były reformy Karola Stryjeńskiego w latach 20. XX wieku. Uważał on, że szkoła powinna być „terenem wiecznie żywych eksperymentów”, a nie miejscem odtwarzania schematów. To właśnie wtedy placówka zdobyła prestiżowe nagrody podczas międzynarodowej wystawy w Paryżu. Po wojnie Antoni Kenar rozwinął program oparty na samodzielności uczniów i indywidualnej ekspresji, dzięki czemu szkoła wypracowała własny, rozpoznawalny charakter.

Z Zakopanego na Biennale w Wenecji

Wystawa przypomina twórczość artystów, którzy na stałe zapisali się w historii polskiej sztuki. Wśród prezentowanych prac znalazły się m.in. „Czyściec II” Władysława Hasiora, „Krzyż” Antoniego Rząsy oraz „Libertynki” Tadeusza Brzozowskiego. Wszystkich tych twórców łączy nie tylko szkoła w Zakopanem, ale także działalność pedagogiczna prowadzona właśnie tam.

Ekspozycja pokazuje również, jak wielki wpływ „Kenar” wywarł na współczesną sztukę. Absolwent szkoły Roman Stańczak reprezentował Polskę podczas Biennale Sztuki w Wenecji w 2019 roku, prezentując głośny projekt „Lot”, czyli rzeźbiarską transformację samolotu. Trzy lata później Polskę reprezentowała kolejna absolwentka – Małgorzata Mirga-Tas, której monumentalne tkaniny zdobyły uznanie międzynarodowych krytyków. Dwie kolejne edycje Biennale i dwoje absolwentów tej samej szkoły najlepiej pokazują skalę jej znaczenia.

Tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie

Tytuł wystawy nie jest przypadkowy. „Artystyczne Pokolenia” odnoszą się nie tylko do kolejnych roczników uczniów, ale również do rodzin, w których sztuka i rzemiosło przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Na kartach historii szkoły wielokrotnie powracają nazwiska Rząsów, Szostaków, Klamerusów czy Kubickich. Ich potomkowie nadal tworzą, reinterpretując podhalańską tradycję we współczesny sposób.

Na wystawie znalazły się także prace młodszych twórców związanych ze szkołą, którzy pokazują, że inspiracja regionalnym dziedzictwem może prowadzić do bardzo nowoczesnych form artystycznych.

Skrzypce, które są dziełami sztuki

Jednym z najbardziej zaskakujących elementów ekspozycji są trzy pełnowymiarowe skrzypce wykonane przez lutników związanych z zakopiańskim liceum. Instrumenty stworzyli Jan Bator, Maciej Łacek i Jakub T. Kubicki. Choć powstały jako profesjonalne instrumenty muzyczne, prezentowane są obok rzeźb, obrazów i mebli jako pełnoprawne dzieła sztuki i przykład mistrzowskiego rzemiosła.

To właśnie lutnictwo jest jedną z najbardziej wyjątkowych specjalizacji szkoły – jedyną tego typu wśród liceów plastycznych w Polsce. Wystawa pokazuje, że w Zakopanem granica między sztuką a rzemiosłem od dawna praktycznie nie istnieje.

Bezpłatna wystawa tylko przez tydzień

Wystawę „Artystyczne Pokolenia. 150 lat PLSP im. Antoniego Kenara w Zakopanem” można oglądać bezpłatnie w DESA Unicum przy ul. Pięknej 1A w Warszawie od 4 do 10 września 2026 roku. To wyjątkowa okazja, by zobaczyć w jednym miejscu dzieła najwybitniejszych absolwentów „Kenara” oraz przekonać się, dlaczego zakopiańska szkoła od półtora wieku pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia artystycznego w Polsce.