W 2025 roku w województwie małopolskim w ten sposób skorygowano 1130 zwolnień lekarskich. Przyniosło to oszczędności przekraczające 920 tys. zł.
Drugi rodzaj kontroli dotyczy sprawdzenia, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z jego przeznaczeniem, czyli w celu powrotu do zdrowia. ZUS weryfikuje m.in., czy osoba przebywająca na zwolnieniu nie wykonuje pracy zarobkowej albo nie podejmuje aktywności, które mogą utrudniać leczenie. W sytuacji stwierdzenia nieprawidłowości wypłata zasiłku jest wstrzymywana, a jeśli świadczenie zostało już wypłacone – ubezpieczony musi je zwrócić.
Jak podkreśla ZUS, nie istnieje zamknięty katalog zachowań, które zawsze oznaczają nadużycie zwolnienia lekarskiego. Zasadą jest jednak to, że L4 powinno służyć powrotowi do zdrowia i odzyskaniu zdolności do pracy. Dlatego każda aktywność, która budzi wątpliwości co do rzeczywistego stanu zdrowia chorego lub może utrudniać leczenie, może zostać uznana za nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia.
Do najczęstszych naruszeń należą m.in. wykonywanie pracy – zarówno legalnie, jak i nielegalnie – dla innego podmiotu, na przykład w restauracji, jako taksówkarz czy w ramach własnej działalności gospodarczej. Zdarzają się również wyjazdy wypoczynkowe w kraju i za granicą, udział w szkoleniach, kursach czy spotkaniach, a także uczestnictwo w imprezach rodzinnych, wydarzeniach kulturalnych lub sportowych. Kontrole wykazują też przypadki wykonywania ciężkich prac domowych, takich jak remonty czy budowa domu.
W najbliższym czasie w systemie zwolnień lekarskich pojawią się także zmiany w przepisach. Część nowych regulacji zacznie obowiązywać 13 kwietnia. Wprowadzą one możliwość wykonania tzw. czynności incydentalnej podczas zwolnienia lekarskiego bez utraty prawa do zasiłku. Jednocześnie kontrolerzy zyskają możliwość wylegitymowania osoby kontrolowanej oraz wejścia do miejsca przeprowadzania kontroli.
Kolejne zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku. Do końca 2026 roku obowiązuje zasada, że jeśli ktoś podlega ubezpieczeniom społecznym z kilku tytułów, na przykład z etatu i działalności gospodarczej, lekarz musi wystawić oddzielne zwolnienie lekarskie dla każdego z nich. Od 2027 roku, na wniosek ubezpieczonego, nie będzie to konieczne. Nowe rozwiązanie ma ułatwić sytuacje, w których choroba uniemożliwia wykonywanie jednej pracy, ale nie wyklucza wykonywania innej, mniej obciążającej.
