Małopolski wypas kulturowy po raz piąty

W ramach konkursu zlecane będą zadania polegające na czynnej ochronie bioróżnorodności i krajobrazu poprzez kulturowy wypas owiec. Działania obejmą jeden z dziesięciu regionów Małopolski: Babią Górę, Orawę, Gorce, Spisz, Pieniny i Małe Pieniny, Podhale nowotarskie (powiat nowotarski), region podtatrzański, nowosądecki, gorlicki oraz limanowski. Do realizacji w danym regionie wybrana zostanie jedna oferta, obejmująca wypasem co najmniej 75 proc. jego powierzchni.

Warunkiem udziału w konkursie jest m.in. zaangażowanie minimum jednego bacy na każdy obszar wypasowy, posiadającego doświadczenie w wypasie owiec przez co najmniej jeden pełny sezon. Wymagane jest także dysponowanie odpowiednią liczbą zwierząt – od 5 do 10 owiec na hektar powierzchni wypasowej danego regionu. Oferty mogą składać uprawnione organizacje pozarządowe do 19 lutego 2026 roku, zgodnie z zasadami określonymi w regulaminie konkursu.

Program wypasu kulturowego owiec odgrywa istotną rolę nie tylko w ochronie przyrody, ale także w podtrzymywaniu dziedzictwa kulturowego Karpat. Bacowanie, czyli tradycyjna praktyka wypasu owiec, zostało w 2022 roku wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To potwierdzenie, że sięgająca XIV wieku tradycja pasterska stanowi fundament tożsamości lokalnych społeczności i źródło ich kultury, obrzędów oraz utrzymania na terenach o trudnych warunkach gospodarowania. Wypas owiec ma również wymiar ekonomiczny. Zapewnia surowce niezbędne do produkcji regionalnych wyrobów, takich jak bryndza podhalańska, oscypek, redykołka czy jagnięcina podhalańska, chronionych w europejskich systemach jakości. Zaniechanie wsparcia dla tego typu działań mogłoby prowadzić do utraty dotychczasowych efektów oraz odpływu baców do sąsiednich regionów, gdzie dostępne są instrumenty finansowego wsparcia.

Dotychczasowe cztery edycje programu w latach 2022–2025 zostały wsparte kwotą blisko 7,9 mln zł. Co roku około stu baców wypasa owce na ponad trzech tysiącach hektarów, przyczyniając się do zachowania otwartego krajobrazu i cennych siedlisk przyrodniczych.

Znaczenie pasterstwa podkreśla także kontekst międzynarodowy. Polska jest stroną Ramowej Konwencji o ochronie i zrównoważonym rozwoju Karpat, obejmującej m.in. ochronę różnorodności biologicznej, zrównoważone rolnictwo i dziedzictwo kulturowe. Dodatkowo rok 2026 został ogłoszony międzynarodowym rokiem pasterstwa, co stwarza okazję do szerszego promowania tej tematyki i podkreślania jej znaczenia dla przyrody, kultury i lokalnych społeczności.